مطالعات زیستی و بوم شناختی منابع آب از مباحث اساسی در تحقیق و بررسی های علمی مربوط به منابع آب است. شناسایی ویژگی های هر اکوسیستم، موجودات زنده و فاکتورهای محیط زیستی حاکم بر آن، گام نخست این مطالعات محسوب می شود. ارزیابی کیفیت منابع آب بخصوص منابع آب آشامیدنی در سال های اخیر همزمان با کاهش کمیت و کیفیت منابع آب از اهمیت بسیاری برخوردار گردیده است. دریاچه ها و مخازن آبی سدها به عنوان منابع مهم تامین کننده آب آشامیدنی، کشاورزی و صنعت مورد توجه جوامع انسانی قرار گرفته است. استفاده بهینه از این منابع نیازمند روش های مناسب پایش و حفظ کیفیت آن ها می باشد. با توجه به اهمیت دریاچه سد زاینده رود به عنوان منبع تامین کننده آب آشامیدنی و کشاورزی حوزه آبریز زاینده رود و استان های همجوار، ارزیابی کیفیت آب این دریاچه ضروری بنظر می رسید. برای این منظور 5 ایستگاه نمونه برداری در نقاط مختلف دریاچه انتخاب و با تناوب 45 روز یکبار در طی فصول بهار و تابستان سال 1392 نمونه برداری در آن ها انجام شد. فاکتورهای، نیترات، نیتریت، اکسیژن محلول، هدایت الکتریکی، سختی و pH آب اندازه گیری شد و شاخص WQI با استفاده از آن ها محاسبه گردید. نتایج حاصل کیفیت آب در یاچه سد زاینده رود را علیرغم تغییرات کاهشی در طی فصول بهار و تابستان در مجموع خوب (بین 50-100) ارزیابی نمود. این مطالعه نشان داد که حفظ کیفیت آب دریاچه سد زاینده رود نیازمند یک مدیریت دقیق و همه جانبه است.

در این پژوهش، بررسی زنجیره های غذایی اکوسیستم دریاچه پشت سد لار و رژیم غذایی ماهیان آن انجام گرفت و پارامترهای هیدروبیولوژیک از جمله تراکم و پراکنش زئوپلانکتون، ماکروزئوبنتوز و ماهیان طی 12 مرحله نمونه برداری از خرداد تا آبان سال های 1387 و 1388 بررسی شدند. زئوپلانکتون ها به طور لایه ای و توسط تور زئوپلانکتون گیر کمرشکن (Juddy Net)، ماکروبنتوزها توسط گراب 20´20، سوربر 40´40 و تور دستی با دهانه 50×50 سانتی متر و ماهیان با استفاده از تور پرتابی و دستگاه الکتروشوکر ثابت و پرتابل و در ایستگاه های نزدیک تاج سد، امام پهنک، آب سفید، الرم و کمردشت نمونه برداری گردیدند. نتایج نشانگر وجود 21 جنس و گونه از 3 راسته زئوپلانکتونی در دریاچه سد لار بوده که راسته کلادوسرا با 55.81 درصد جمعیت زئوپلانکتونی در طی سال در دریاچه سد لار غالب بود. بیش ترین تراکم سلول زئوپلانکتونی مربوط به راسته های کلادوسرا با میزان 48050±0.148 و روتیفرا با میزان 24020±0.124 عدد در مترمکعب در ماه خرداد بود. در بررسی ماکروبنتوزی 12 راسته در 98 جنس و گونه شناسایی گردید که راسته دیپترا در سال 1387 با فراوانی 676 عدد در مترمربع و زی توده 1.79 گرم در مترمربع و در سال 1388 با فراوانی 767 عدد در مترمربع و زی توده 50/2 گرم در مترمربع غالب بود. در بین ماهیان شناسایی شده (5 گونه)، بیش از 95 درصد جمعیت را قزل آلای خال قرمز (Salmo trutta fario) تشکیل داده که میانگین وزن آن 136.86±103.4 گرم و طول چنگالی آن 212.81±49.6میلی متر برآورد گردید. طبق آزمون آنالیز واریانس دوطرفه مشخص گردید که ایستگاه های مطالعاتی و ماه های نمونه برداری بر روی فراوانی فون مورد بررسی تاثیر دارند (P<0.05). با توجه به موقعیت مکانی، اختلاف درجه حرارت چشم گیری در فصل های مختلف سال به خصوص در فصل پاییز و زمستان وجود داشته و بررسی های بیولوژیک نشان داد که پتانسیل تولید پلانکتونی و ماکروبنتوزی دریاچه به نسبت پایین است. در این بررسی گونه های متعددی از گروه های زئوپلانکتونی و ماکروزئوبنتوزی برای نخستین بار از ایران گزارش شدند.

دریاچه مخزنی سد ارس با حجم 1350 میلیون مترمکعب آب در شمال غرب آذربایجان غربی (38 کیلومتری شهرستان پلدشت) واقع شده و از لحاظ شرب، کشاورزی و شیلات یکی از منابع آبی مهم حوزه آبریز خزر محسوب می شود. این تحقیق به منظور بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب دریاچه پشت سد ارس در مقطع زمانی بهار 1392 لغایت تابستان همان سال انجام شد. نمونه برداری به طور ماهیانه از 7 ایستگاه (3 ایستگاه در رودخانه ارس، 1 ایستگاه در ورودی دریاچه، 2 ایستگاه در میانه دریاچه و 1 ایستگاه دریچه خروجی سد) انجام گردید. نمونه های آب در شرایط استاندارد به آزمایشگاه منتقل و طبق روش های سنجش کیفی آب و فاضلاب مورد آزمون قرار گرفتند. نتایج بررسی نشان داد که بیشینه مقدار (میلی گرم در لیتر) آمونیاک، نیترات و فسفات در ایستگاه های موجود در رودخانه به ترتیب 49.528، 4.0 و نیتریت 0.24 در ایستگاه دریچه خروجی سد مشاهده شد. همین طور بیشینه مقدار هدایت الکتریکی و کل مواد جامد محلول به ترتیب 1070 (میکروموس در سانتی متر) و 797 (میلی گرم در لیتر) در ورودی دریاچه و کمینه مقدار آن ها به ترتیب 128، 180.7 در خروجی سد به دست آمد. با توجه به نتایج بررسی مقایسه میانگین، فاکتورهای فسفات، نیتریت، نیترات، آمونیاک، در ایستگاه های مختلف و نیتریت، نیترات، آمونیاک، دما، pH، کل مواد جامد محلول و هدایت الکتریکی در زمان های مختلف نمونه برداری اختلاف معنی داری داشتند (P<0.05) مقایسه کیفی داده های به دست آمده با استانداردهای موجود حاکی از آن است که آب دریاچه سد ارس در رده آب های یوتروف قرار دارد.

در این مطالعه به منظور بررسی پارامترهای لیمنولوژیک و بیولوژیک دریاچه پشت سد لار از جمله شناسایی، تراکم و پراکنش فیتوپلانکتونها و تغییراتشان طی 6 مرحله نمونه برداری از خرداد ماه الی آبان ماه سال 1387 انجام پذیرفت. نمونه ها با دستگاه روتنر و از اعماق مختلف (لایه های 5،5 ، 10، 20، 30 متری) برداشت شده و توسط فرمالین 4 درصد تثبیت و در آزمایشگاه با میکروسکوپ معکوس مطالعه شدند. از بین جنس های شناسایی شده 14 جنس مربوط به شاخه جلبکهای دیاتوم، 1 جنس مربوط به شاخه یوگلنوفیسه، 7 جنس مربوط به شاخه جلبکهای سبز، 3 جنس مربوط به شاخه جلبکهای پیروفیسه، 1جنس مربوط به شاخه جلبکهای کریزوفیسه و 2 جنس مربوط به شاخه جلبکهای سبز آبی تعلق داشتند. غالبیت فیتوپلانکتونی در این سد مخزنی با شاخه جلبکهای دیاتوم بوده که 74.83 درصد جمعیت سالانه (نمونه برداری 6 ماهه) را دارا بودند و نمونه های غالب آن جنس هایCyclotella ،Navicula  و Nitzchia می باشند. شاخه جلبکهای سبز با فراوانی 17.10 درصد با جنس های Oocystis، Pediastrum،Scenedesmus  و Chlorella در رده دوم قرار دارد. سایر شاخه های فیتوپلانکتونی که عبارت بودند از، شاخه جلبکهای پیروفیسه با فراوانی 2.73 درصد با جنس های Ceratium وPeridinium ، شاخه جلبکهای یوگلنوفیسه با فراوانی 0.83 درصد با جنس Euglena، شاخه جلبکهای کریزوفیسه با فراوانی 3.66 درصد با جنس Cryptomonas و شاخه جلبکهای سبز آبی با فراوانی 0.83 درصد با جنس های Anabeana و Oscillatoria میانگین بیشترین تراکم سلولهای فیتوپلانکتونی در تمامی ماههای نمونه برداری به شاخه جلبکهای دیاتوم به تعداد 437500±37.740 عدد در لیتر تعلق داشته و غالبترین جنس از این شاخه که در تمام فصول سال به تعداد زیاد مشاهده شد، جنس Cyclotella  بود. رتبه دوم شاخه جلبکهای سبز با میانگین تعداد  268750±39.753عدد در لیتر قرار داشت که جنسهای غالب آنOocystis، Pediastrum ،Scenedesmus  و Chlorella بوده و سایر شاخه ها درصد جمعیت کمتری داشتند. طبق آزمون آنالیز واریانس دو طرفه مشخص گردید که بین ایستگاههای مختلف و ماههای مورد بررسی اثر متقابلی دیده نمی شود (P>0.05) ولی آزمون چند دامنه توکی نشان داد که بین ماههای شهریور و آبان اختلاف وجود دارد .(P<0.05) بطور کلی مطالعات بیولوژیک نشان داد که پتانسیل تولید پلانکتونی در این دریاچه پایین است.

دریاچه سد لار با مساحت 1300 هکتار در 55 کیلومتری شمال شرقی جاده هراز - تهران واقع شده، سد لار و لتیان تامین کننده آب شرب مصرفی اهالی تهران بوده و چون از مناطق حفاظت شده ویژه محسوب شده اهمیت خاصی جهت بررسی زنجیره های مختلف غذایی (خصوصا زئوپلانکتون ها) دارد. به منظور مدیریت اصولی در دریاچه سد لار پارامترهای لیمنولوژیک و بیولوژیک از جمله شناسایی، تراکم و پراکنش زئوپلانکتون ها و تغییراتشان طی 6 مرحله نمونه برداری از خرداد ماه الی آبان ماه سال 1387 انجام پذیرفت. نمونه ها توسط تور پلانکتون گیر کمرشکن 55 میکرون (Juddy Net) از اعماق 10-0، 20-10، 30-20 گرفته شد، حداکثر میانگین عمق نمونه برداری بسته به شرایط آب پشت سد 23 متر در خرداد ماه صورت گرفت. نمونه ها توسط فرمالین به نسبت 4 درصد تثبیت و در آزمایشگاه با میکروسکوپ معکوس مطالعه شدند. غالبیت زئوپلانکتونی در این سد مخزنی با راسته آنتن منشعبان که 48.85 درصد جمعیت سالانه را داشتند بوده که گونه های غالب آن به ترتیب Bosmina sp.، Daphnia pulex و Daphnia longspina بود. راسته گردانتنان با فراوانی 40.88 درصد که جنس های غالب آن به ترتیب فراوانیAsplanchna sp. ،Notholca sp ، .Syncheata sp و .Polyarthera sp، پاروپایان با فراوانی 10.25 درصد با جنس Cyclops سومین فراوانی را در طی سال 1387 نشان دادند. در این بررسی در مجموع از سه گروه زئوپلانکتونی 15جنس شناسایی گردید. میانگین بیشترین تراکم سلول های زئوپلانکتونی در تمامی ماه های نمونه برداری به جز مرداد ماه مربوط به راسته آنتن منشعبان بود. میانگین فراوانی کل دوره بررسی این گروه زئوپلانکتونی 315985±23808 عدد در مترمکعب بود که در تیر ماه با فراوانی 134339±34562 بالاترین تراکم را نشان داد. میانگین تراکم گردانتنان با 118175±22391 عدد در مترمکعب در مرداد ماه حداکثر فراوانی را نشان داده است پاروپایان در تمامی بررسی ها پایین ترین فراوانی را داشته و بیشترین میانگین فراوانی آن ها 78428.19±30208 عدد بر مترمکعب در شهریور ماه برآورد گردید. حداکثر فراوانی زئوپلانکتونی در ایستگاه های 3 و 4 بوده که بیشترین میانگین زئوپلانکتونی در فصل تابستان با تراکم سلولی 254001.3±30031 مشاهده شد. طبق آزمون های غیرپارامتریک کروسکال والیس و من – ویتنی بین فراوانی زئوپلانکتون ها در ایستگاه ها و ماه های مختلف اختلاف معنی دار آماری مشاهده شد (P<0.05). همچنین در بررسی فصول نیز فصل تابستان با دو فصل دیگر این اختلاف معنی دار را نشان داد (P<0.05). مطالعات بیولوژیک نشان داد که پتانسیل تولید پلانکتونی مخصوصا شاخه گردانتنان در این دریاچه بالا نمی باشد.